Kto może ustanowić obrońcę w sprawie karnej?

20-04-2020

Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, obrońcą w sprawie karnej może być adwokat lub radca prawny.

Zgodnie z art. 6 kodeksu postępowania karnego

oskarżonemu przysługuje prawo do obrony,

w tym prawo do korzystania z pomocy obrońcy,

o czym należy go pouczyć.

Tożsame prawo przysługuje podejrzanemu na etapie postępowania przygotowawczego.

USTANOWIENIE OBROŃCY

Zasadą jest, że obrońcę z wyboru ustanawia oskarżony lub podejrzany.

Ustawodawca przewidział jednak szczególną formę udzielenia upoważnienia do obrony adwokatowi bądź radcy prawnemu. Mianowicie ustanowić obrońcę w sprawie karnej może także inna osoba, np. żona, mąż, znajomy, matka, przyjaciel. O ustanowieniu obrońcy przez inną osobę należy zawiadomić oskarżonego/podejrzanego.

Należy podkreślić, że omawiana powyżej forma ustanowienia obrońcy w sprawie karnej dopuszczalna jest wyłącznie w sytuacji gdy oskarżony/podejrzany pozbawiony jest wolności.

W praktyce najczęściej dotyczy to osoby wobec której został zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania.

FORMA USTANOWIENIA OBROŃCY

Zgodnie z treścią art. 83 § 2 kodeks postępowania karnego, udzielenie upoważnienia do obrony następuje przez oskarżonego lub podejrzanego w formie pisemnej.

Czynność ta polega na podpisaniu przez osobę udzielającą upoważnienia stosownego dokumentu. Z dokumentu tego wynika, że został ustanowiony obrońca do działania w imieniu oskarżonego/podejrzanego w konkretnie oznaczonej sprawie karnej. Obrońcę należy określić z imienia i nazwiska.

Ponadto, możliwe jest udzielenie upoważnienia do obrony w formie ustnej do protokołu czynności, np. podczas rozprawy sądowej.

OBROŃCA Z URZĘDU W SPRAWIE KARNEJ

Opisane powyżej formy ustanowienia obrońcy należy odróżnić od instytucji obrońcy z urzędu, który ustanawiany jest przez sąd na wniosek oskarżonego/podejrzanego. Warunkiem ustanowienia obrońcy z urzędu jest wykazanie w sposób należyty, że oskarżony/podejrzany nie jest w stanie ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny.

KIEDY OSKARŻONY MUSI MIEĆ OBROŃCĘ

Kodeks postępowania karnego przewiduje sytuacje, w których oskarżony/podejrzany musi posiadać obrońcę. Jest to tzw. obrona obligatoryjna.

Zgodnie z treścią art. 79 kodeksu postępowania karnego oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:

  • nie ukończył 18 lat,
  • jest głuchy, niemy lub niewidomy,
  • zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona,
  • zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny,
  • sąd uzna to za niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę,
  • sprawa toczy się przed sądem okręgowym oraz oskarżonemu zarzucono popełnienie zbrodni.

Jeżeli zostanie spełniona jedna z powyższych przesłanek, zaś oskarżony/podejrzany nie ma obrońcy z wyboru, sąd wyznaczy dla niego obrońcę z urzędu z tzw. listy obrońców.